Avrupa emperyalizminin öteki yüzü: “Taşeron İmparatorluklar”

VakıfBank Kültür Yayınları, Andrew Phillips ve J. C. Sharman’ın “Taşeron İmparatorluklar” adlı eserini okurlarla buluşturuyor. Sömürgeci Avrupa imparatorlukları tarihinin hâkim anlatısı birbirleriyle rekabet hâlindeki kralların, imparatorların ve devlet adamlarının ihtiraslarına odaklanır. Phillips ve Sharman’ın kaleme aldığı bu eser ise on yedinci yüzyıldan yirminci yüzyıla uzanan süreçte Avrupa yayılmacılığının asıl taşıyıcılarının egemen devletlerden ziyade şirket-devletler olduğunu ileri sürüyor.  VakıfBank Kültür Yayınları’nın (VBKY) tarih kitaplığı, Andrew Phillips ve J. C. Sharman’ın kaleme aldığı, İlker Sönmez’in Türkçeye çevirdiği “Taşeron İmparatorluklar” ile genişlemeye devam ediyor. Sömürgeci Avrupa imparatorlukları tarihinin hâkim anlatısı, birbirleriyle rekabet hâlindeki kralların, imparatorların ve devlet adamlarının ihtiraslarına odaklanıyor. Bu kitap ise on yedinci yüzyıldan yirminci yüzyıla uzanan süreçte Avrupa yayılmacılığının asıl taşıyıcılarının egemen devletlerden ziyade şirket-devletler olduğunu ileri sürüyor. Kâr amacıyla işletilen bu ticari teşebbüsler, kendilerine savaşma, barış yapma ve hükmetme yetkileri veren özel tüzüklerle kuruluyor; merkezî devletlerin egemenlik haklarını aşabilen melez yapılar olarak faaliyet gösteriyor. İngiliz Doğu Hindistan Şirketi (EIC) ve Hollanda Doğu Hindistan Şirketi (VOC) gibi başat örnekler Asya’da şirket-devletler kurarken, Fransa, Danimarka ve İsveç merkezli daha küçük örnekler de Avrupa yayılmacılığını Kuzey Amerika, Afrika ve Güney Pasifik başta olmak üzere dünyanın neredeyse her köşesine taşıyor. Kapitalizm ile emperyalizmin bu öncü kuvvetleri, kamusal ve özel alan ayrımının henüz belirginleşmediği, egemenlik haklarının Avrupa dışında kolaylıkla paylaşıldığı erken modern dönemin gerçek sömürgecileri olarak öne çıkıyor. Avrupalılar, karşılaştıkları yabancı medeniyetlerle ilişki kurarken ticaret ve diplomasi alanlarında coğrafi ve kültürel mesafeleri aşmak amacıyla şirket-devletlerden yararlanıyor. On sekizinci yüzyılın sonlarından itibaren Avrupa devletlerinin bürokratik ve askerî yapıları güçlenirken kamusal alan ile özel alanın birbirinden ayrı olduğu fikri de giderek berraklaşıyor. Şirket-devletler zamanla hem işlevlerini hem de meşruiyetlerini kaybetmeye başlıyor ve tarih sahnesinden siliniyor. On dokuzuncu yüzyılın sonunda kısa bir dönem için adeta yeniden ortaya çıkan bu yapıların başarı ve başarısızlık hikâyeleri, Avrupa emperyalizmi ve küreselleşme tarihini okumak isteyenler için dikkat çekici bir başlangıç noktası sunuyor.  Kitaptan: “Modern uluslararası sistemin kritik gelişim aşamalarında rol oy­nayan en önemli aktörlerden bazıları devletler veya ticari şirket­ler değil, ikisinin bir araya gelişini temsil eden melez yapılardı. Neredeyse iki asır boyunca, İngiliz ve Hollanda Doğu Hindistan şirketleri ile Hudson’s Bay Şirketi gibi “şirket-devletler” ilk küre­selleşme dalgasına yön vererek iktidar ve kâr elde etme konusun­da olağanüstü başarılar gösterdiler. Çok uluslu modern şirketle­rin öncüleri olarak kabul edilen bu yapılar, aynı zamanda geniş egemenlik yetkilerine, güçlü ordulara ve donanmalara sahip olup pratikte bağımsız hareket ediyorlardı. Hatta bazı durumlarda, geniş topraklar ve milyonlarca insan üzerinde kurumsal egemen­lik tatbik ederek dönemin birçok hükümdarından daha fazla as­kerî ve siyasi güce sahip oldular. Bu nedenle şirket-devletler hem emperyalizmin hem de kapitalizmin motorlarıydı. Biz de bu kitapta, ilk gerçek küresel uluslararası sistemi oluşturan bu son derece önemli ancak genellikle göz ardı edilen aktörlerin yükseli­şini, düşüşünü ve önemini açıklamayı amaçlıyoruz.” Yazarlar Hakkında; Andrew Phillips Queensland Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Uluslararası Çalışmalar Fakültesi, Uluslararası İlişkiler ve Strateji Bölümünde doçent olarak görev yapmaktadır. Araştırmaları, savaş, strateji ve uluslararası düzen üzerine odaklanmakta olup, özellikle dünya siyasetinde dönüşüm ve değişimin itici güçleri olarak “büyük güçler” arası rekabet ve asimetrik şiddete yoğunlaşmaktadır. Eserleri arasında From Hollywood to Bollywood? Recasting Australia’s Indo/Pacific Strategic Geography (2016) ve How the East Was Won: Barbarian Conquerors, Universal Conquest and the Making of Modern Asia (2021) bulunmaktadır.  J. C. Sharman Jason Sharman Cambridge Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler, Sir Patrick Sheehy Kürsüsünde profesördür. Bulgaristan Amerikan Üniversitesi, Sydney Üniversitesi, Griffith Üniversitesi bünyesinde kadrolu, St. Petersburg Devlet Üniversitesi, Columbia Üniversitesi ve Londra İktisat Okulu (LSE) bünyesindeyse misafir akademisyen olarak çalışmıştır. Kitaplarından bazıları şunlardır: Repression and Resistance in Communist Europe (2003), Havens in a Storm: The Struggle for Global Tax Regulation (2006), The Money Laundry: Regulating Criminal Finance in the Global Economy (2011), Andrew Phillips ile birlikte; International Order in Diversity: War, Trade and Rule in the Indian Ocean (2015), The Despot’s Guide to Wealth Management: On the International Campaign against Grand Corruption (2017). KÜNYE Yayınevi: VBKY Kategori: Tarih Kitabın adı: Taşeron İmparatorluklar Yazar: J. C. Sharman, Andrew Phillips Türkçesi: İlker Sönmez Proje Editörü: Dr. Mehmet Yılmaz Akbulut  Kapak: Faruk Özcan  Sayfa Uygulama: Yümna Sarıkaya Kitap Editörü: Elif Nur Sezgin Sayfa sayısı: 336     Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı